Marszałek Koronny Aleksander Chodkiewicz – zapomniany filar potęgi Rzeczypospolitej

W piątek, 17 października 2025 roku, w bibliotece Centrum Kultury Gminy Zambrów w Woli Zambrowskiej odbyło się kolejne spotkanie Koła Historycznego Gminy Zambrów. Wydarzenie zorganizowane zostało we współpracy z Oddziałem Związku Szlachty Polskiej w Zambrowie. Tym razem tematem przewodnim była niezwykła, choć dziś mało znana postać – Aleksander Chodkiewicz, marszałek hospodarski i jeden z najwybitniejszych przedstawicieli litewsko-polskiej elity pierwszej połowy XVI wieku.

Prelekcję pt. „Marszałek Koronny – żywot Aleksandra Chodkiewicza” poprowadził badacz historii i kultury, wykładowca z międzynarodowym doświadczeniem – Tadeusz Fudakowski. Już od pierwszych chwil spotkania przyciągnął uwagę słuchaczy, kreśląc barwny obraz człowieka, który przez dziesięciolecia odgrywał kluczową rolę w polityce i gospodarce Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Aleksander Chodkiewicz herbu Kościesza (z wariantem Gryf z mieczami) urodził się ok. 1457 r. jako przedstawiciel wpływowego rodu litewsko-ruskiego. Był synem Jana (Iwana) Chodkiewicza i Agnieszki Bielskiej. Od młodych lat związany był z dworem hospodarskim, a następnie królewskim. W ciągu życia pełnił liczne urzędy – m.in. koniuszego nadwornego, marszałka hospodarskiego, starosty wielu ziem, a pod koniec życia został wojewodą nowogródzkim.

Fudakowski zwrócił uwagę, że w czasach Zygmunta I Starego Chodkiewicz należał do najbogatszych magnatów Wielkiego Księstwa Litewskiego. W spisie wojskowym z 1528 r. wymieniono go wśród jedenastu najzamożniejszych osób w państwie.

Prelegent przedstawił także rozbudowaną sieć politycznych powiązań Chodkiewicza. Współpracował z czołowymi postaciami tamtych czasów, takimi jak król Zygmunt I Stary, królowa Bona Sforza, Olbracht Gasztołd czy Konstanty Ostrogski. W jego otoczeniu pojawiały się także wątki związane z Mikołajem Kopernikiem, co podkreślało jego szerokie horyzonty intelektualne i polityczne.

Chodkiewicz był nie tylko politykiem i administratorem, ale również fundatorem i mecenasem życia duchowego. Szczególną rolę odegrał w rozwoju Supraśla, gdzie powstał ważny ośrodek monastyczny — do dziś uznawany za jedno z najcenniejszych dziedzictw kulturowych regionu.

W trakcie wykładu przypomniano również dramatyczne wydarzenia z życia magnata. W latach 1509–1511 był więziony pod zarzutem udziału w spisku Glińskiego. Po odzyskaniu wolności szybko odbudował swoją pozycję polityczną i majątkową. Ważnym wątkiem było także jego uwięzienie w Chanacie Krymskim i późniejsza działalność w Puszczy Błudowskiej, gdzie umacniał rodzinne dobra.

Po śmierci w 1549 roku został pochowany w Supraślu — miejscu, które sam współtworzył jako fundator. Pozostawił po sobie trzech synów, którzy zapoczątkowali trzy gałęzie rodu, czyniąc Chodkiewiczów jednym z najważniejszych rodów magnackich XVI wieku.

Wykład Tadeusza Fudakowskiego przyciągnął liczne grono słuchaczy – od pasjonatów historii po lokalnych mieszkańców zainteresowanych dziedzictwem regionu. Po zakończeniu prelekcji odbyła się żywa dyskusja na temat znaczenia Chodkiewicza dla rozwoju Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz przyczyn, dla których jego postać przez stulecia pozostawała w cieniu bardziej znanych potomków, takich jak hetman Jan Karol Chodkiewicz.

Organizatorzy zaprosili wszystkich uczestników na następne wydarzenie z cyklu, które odbędzie się 7 listopada 2025 roku. Gościem spotkania będzie Witomiła Wołk-Jezierska, a tematem przewodnim będzie dziedzictwo i pamięć historyczna regionu.